برلین، نوامبر ۲۰۲۵: نمایشگاه «آنچه باقی ماند»، پنجمین نمایش از مجموعه نمایشگاههای سیّار «دادخواهان ایران»، این هفته در دانشگاه فنی برلین برگزار شد و با استقبال گستردهٔ مردم، فعالان حقوق بشر، دانشگاهیان و هنرمندان روبهرو شد. این برنامه با حضور دهها خانوادهٔ دادخواه، زندانیان سیاسی سابق، و کنشگران ایرانی و بینالمللی برگزار شد و صحنهای قدرتمند از حافظهٔ جمعی، مقاومت مدنی، و شهادت تاریخی را به نمایش گذاشت.
مراسم با اجرای دف توسط کیمیا بانی آغاز شد؛ نوایی که چون ضربان قلب دادخواهی در سالن طنین انداخت. سپس جمعی از خانوادههای جانباختگان به حاضران خوش آمد گفتند و پیام شهردار فرانکفورت، خانم نرگس اسکندری، پخش شد. پس از آن، درهای نمایشگاه گشوده شد و بازدیدکنندگان در مسیری قدم گذاشتند که چهار دهه درد، شجاعت، و حقیقت را در برابر چشم مینشاند.
اولین بخش نمایشگاه با دیواری از روزنامهها و تصاویر محاکمات و اعدامهای اول انقلاب آغاز شد:
اعدام وزیران و سرتیپها، دادگاههای چند دقیقهای، تیترهای سیاهشدهٔ مطبوعات، و آغاز چرخهی خشونتی که هنوز ادامه دارد. این دیوار نشان میداد که سرکوب، از همان روز نخست، برنامهریزیشده و هدفمند بود.
در انتهای سالن، دیواری پوشیده از دهها برگِ از جملات به یادگارمانده از زندانیان سیاسی قرار داشت: وصیتنامهها، نامههای کوتاه، آخرین سلامها، و نوشتههایی که گویی از میان تاریکی زندانها بیرون آمدهاند. یک صندلی چوبیِ خالی و یک گل سرخ، نمادی از جای خالی هزاران انسانی بود که هیچگاه فرصت خداحافظی نیافتند. این فضا، یکی از تاثیرگذارترین بخشهای نمایشگاه بود؛ بازدیدکنندگان در سکوت کامل میایستادند، میخواندند، اشک میریختند، و نامها را بلند تکرار میکردند.
به مناسبت سالگرد فروریختن دیوار برلین، بخش ویژهای با جعبههای نمادین طراحی شده بود که دیواری ساختگی را تداعی میکرد: دیواری که جمهوری اسلامی میان زنان و مردان، میان انسان و آزادی، میان حقیقت و دروغ ایجاد کرده است. پیام این بخش روشن بود: «هیچ دیواری ابدی نیست.»
جعبههای این دیوار با چهرههای جانباختگان جنبش «زن، زندگی، آزادی» تزئین شده بود. وسایل شخصی این جاویدنامان، از کفشها و یادگاریهای کوچک گرفته تا عکسها، دفترچهها، تیشرتها و اشیای روزمره، برای ادای احترام به آنان درون این جعبهها قرار داده شده بود. این دیوار، یادآور «زندگی» بود، نه مرگ. هر جعبه، داستانی بود؛ جوانی، دختری، پسری، کارگری، مادری، دانشجویی. این بخش، بازدیدکنندگان را بیواسطه با انسانیت قربانیان پیوند میداد.
بخشهای دیگری از نمایشگاه شامل موارد زیر بود:
* فهرست هزاران جانباختهٔ دههٔ ۶۰
* تصاویر جنایات رژیم در کردستان، بلوچستان و خوزستان
* عکس ها و وسایل شخصی جانباختگان آبان ۹۸ و دی ماه ۹۶
* تصاویر قربانیان شلیک به چشم و آسیب دیدگان
* عکس های زندانیان سیاسی و محکومین به اعدام
* بخش ویژهٔ پرواز سرنگونشدهٔ PS752
* دستگیری ها و سرکوب گسترده علیه بهائیان
* بیش از چهار دهه مقاومت زنان علیه رژیم آپارتاید جنسیتی
* مقاومت مادران و دیگر اعضای خانواده های دادخواه علیه رژیم
* سرکوب های فرامرزی و قتل های زنجیره ای
* تصاویر قربانیان جنبش ۸۸ و سرکوب کوی دانشگاه
در این برنامه گروه کُر آلمانی «ریپیتیکی» با حضور داوطلبانهٔ خود، فضای برنامه را رنگی از همبستگی و انسانیت بخشد و سرود خیزش «زن، زندگی، آزادی» و «برای» اثر شروین حاجیپور، را اجرا کردند. اجرای آنها نه یک برنامهٔ هنری صرف، بلکه ادای احترامی بود به رنج بازماندگان، ایستادگی دادخواهان، و امید مشترک به آیندهای آزادتر و انسانیتر.
یک گروه موسیقی نیز چند قطعهٔ اعتراضی اجرا کرد و داریوش، نوازندهٔ ایرانی-آلمانی، با اجرای پیانو فضای سالن را در لحظاتی به زمزمهٔ بغضآلود خاموشی تبدیل کرد.
همکاری و تلاشهای صمیمانهی گروه «اکو ایران» در یافتن سالن مناسب، همراهی در چیدمان، و پشتیبانی در برگزاری این برنامه شایستهٔ قدردانی و سپاس فراوان است.
«آنچه باقی ماند» تنها یک نمایشگاه نیست؛ یک «پروندهٔ حقوقی، یک شهادت تاریخی، و یک ایستادگی اخلاقی» است.
این نمایشگاه میگوید:
«آنها را کشتند، اما نتوانستند حذف کنند.
آنها را خاموش کردند، اما نتوانستند ساکت کنند.
نامها ماندهاند. حافظه مانده است. ما ماندهایم.
ما پرچم دادخواهی را افراشته نگاه خواهیم داشت.
نه می بخشیم و نه فراموش می کنیم.»
